Իրան-«վեցնյակ» համաձայնություն. նոր հնարավորություններ Հայաստանի համար
11.04.2015
12:00
Վերջերս կայացած Իրան-«վեցնյակ» համաձայնության շրջանակում Թեհրանի նկատմամբ պատժամիջոցների վերացումը թե՛ քաղաքական, թե՛ տնտեսական առումներով դրական ազդեցություն կունենա Հայաստանի վրա: Թեհրանի մեկուսացման ավարտը նշանակում է Իրանի տնտեսության ակտիվացում, ինչի արդյունքում կարող են կյանքի կոչվել հայ-իրանական մի շարք նախագծեր՝ Մեղրիի ՀԷԿ-ի, նավթամուղի կամ երկաթուղու կառուցումը: Այս մասին ապրիլի 11-ին «Մեդիա կենտրոնում» կայացած «Իրան-«վեցնյակ» համաձայնություն. նոր հնարավորություններ և հեռանկարներ Հայաստանի համար» թեմայով քննարկմանը հայտարարեցին փորձագետները:

Ապրիլի 2-ին Լոզանում տևական բանակցությունների արդյունքում «վեցնյակը» և Իրանը հասան փոխզիջման Թեհրանի միջուկային ծրագրի շուրջ: Արդյունքում Թեհրանը համաձայնել է կրճատել իր միջուկային հզորությունները, հրաժարվել միջուկային զենք ունենալու հեռանկարից, իսկ ԱՄՆ-ը և Եվրամիությունը պարտավորվել են փուլ առ փուլ հանել Իրանի նկատամբ կիրառված պատժամիջոցները: Վերջնական համաձայնագիրը կողմերը պայմանավորվել են կնքել այս տարվա ամռանը: Մասնագետների կարծիքով Իրանի ապամեկուսացումը կարող է լրջորեն փոխել իրավիճակը Մերձավոր Արևելքում և Հարավային Կովկասում: Պատժամիջոցների չեղարկման արդյունքում Իրանն, ըստ մասնագետների, կփորձի վերականգնել իր կորցրած քաղաքական և տնտեսական դիրքերը տարածաշրջանում, սակայն արդյունքները տեսանելի կդառնան ոչ միանգամից:

«Իրանի ապամեկուսացումը դրական ազդեցություն կունենա հատկապես Հայաստանի տնտեսության վրա, սակայն պետք է հասկանալ, որ դրական փոփոխություններն իրենց զգալ կտան ոչ միանգամից: Պատժամիջոցների վերացումը տեղի է ունենալու փուլ առ փուլ», - հայտարարեց քննարկման մասնակից ԵՊՀ իրանագիտության ամբիոնի վարիչ, իրանագետ Վարդան Ոսկանյան: Վերջնական համաձայնությունն, ըստ բանախոսի, այնուհանդերձ կկայանա: Երկու կողմերն էլ, նրա խոսքով, շահագրգիռ են համաձայնության գալու, քանի որ ԱՄՆ-ի և Եվրամիության շահերը համընկում են Իրանի տարած տարածաշրջանային քաղաքականության հետ:

Պատժամիջոցների չեղարկման դրական տնտեսական ազդեցությունը Հայաստանի համար կլինի զգալի: «Կակտիվանա առևտուրը (այն 2014 թ-ի տվյալներով կրճատվել է մոտ 60 տոկոսով – խմբ.), իսկ մի շարք երկկողմ տնտեսական ծրագրեր, օրինակ՝ Իրան-Հայաստան եկաթութու, նավթամուղի և Մեղրիի ՀԵԿ-ի շինարարությունը, կարող են վերակենդանացվել: Բացի այդ Հայաստանը Իրանի տարածքով ելք կունենա դեպի Պարսից ծոցի իրանական Բանդար Աբբաս նավահանգիստ», - նշեց իրանագետը՝ հավելելով, որ ելքը դեպի իրանական նավահանգիստ էական նշանակություն կունենա Հայաստանի արտաքին առևտրի դիվերսիֆիկացիայի համար:

Այժմ Հայաստանը փաստացիորեն կտրված է  իրանական նավահանգստից, քանի որ պատժամիջոցների պատճառով խոշոր առևտրային ընկերությունների նավերը չեն մոտենում Բանդար Աբբաս նավահանգիստ: Արդյունքում Հայաստանի արտաքին առևտրի զգալի մասը իրականացվում է Վրաստանի Փոթիի և Բաթումիի նավահանգիտսներով:

Գլոբալիզացիայի և տարածաշրջանային հետազոտությունների կենտրոնի ղեկավար Ստեփան Գրիգորյանի կարծիքով Իրանի նկատմամբ կիրառված պատժամիջոցները պետք է հանվեն փաթեթային եղանակով՝ միանգամից: «Սա ավելի արդյունավետ է, քանի որ մենք չգիտենք, թե ընթացս ինչ քաղաքական զարգացումներ տեղի կունենան: Այն է՝ եթե ԱՄՆ-ն կարող է միանձնյա որոշում կայացնել և վերացնել պատժամիջոցները, ապա ոչ մեկ երախիք չունի, որ այդպես կվարվի Եվրամիությունը: Եվրամիության մի երկիր, ասենք՝ Լյուքսեմբուրգը, կարող է վետո դնել և գործընթացը կանգնի», - ասաց բանախոսը:

Այս համատեքստում նա հիշեց և արդարացի համարեց Իրանի նախագահ Հասան Ռոուհանիի հայտարարությունը առ այն, որ Թեհրանը կստորագրի «վեցնյակի» հետ համաձայնեցրած պայմանագիրը, եթե մինչև այդ չեղարկված լինեն բոլոր պատժամիջոցները: Ամեն դեպքում, ըստ նրա, հավանականությունը շատ մեծ է, որ Իրան-«վեցնյակ» պայմանագիրը կյանքի կոչվի: Խոչընդոտներ կարող են Իսրայելի կողմից  կամ ԱՄՆ-ում նախագահական ընտրություններից հետո վարչակազմերի հնարավոր փոփոխություններով պայմանավորված, սակայն, Ստեփան Գրիգորյանի գնահատմամբ, այնուամենայնիվ աշխարհաքաղաքական զարգացումները ցույց են տալիս, որ այդ պայմանագիրը կյանքի կկոչվի: 

Իրանագետ Գոհար Իսկանդարյանը, սակայն, վերապահումով մոտեցավ Ստեփան Գրիգորյանի պատժամիջոցների միանվագ չեղարկման մասին պնդմանը, հիշեցնելով, որ ի սկզբանե պայմանավորվածությունը եղել է փուլային տարբերակի շուրջ: «Ըստ պայամանավորվածության Իրանը պետք է նվազեցնի ուրանի հարստացումը, որպեսզի փուլ առ փուլ հանվեն պատժամիջոցները», - նշեց բանախոսը՝ պարզաբանելով, որ Իրանի նկատմամբ կիրառված են երկու տեսակի պատժամիջոցներ: Առաջինը՝ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի կիրառած պատժամիջոցներն են, երկրորդը՝ ԱՄՆ-ի «հորդորով կամ պահանջով» Եվրամիության կողմից հաստատած պատժամիջոցների փաթեթն է:    

Նրա կարծիքով Ռոուհանիի հայտարարությունը խոսում է այն մասին, որ իրանական կողմը հռետորաբանություն է գործածում, որ պատժամիջոցները միանվագ հանվեն: «Այդ մասին հայտարարություն է արել ոչ միայն Իրանի նախագահը, այլև հոգևոր առաջնորդը», - հիշեցրեց նա՝ հավելելով, որ Թեհրանի հռետորաբանությունը կարող է կապված լինել նաև տարածաշրջանային զարգացումների հետ: «Օրինակ՝ Եմենի խնդիրը, որտեղ շիաների (ում աջակցում է Իրանը- խմբ.) նկատմամբ կոշտ քաղաքականություն է վարվում: Հնարավոր է Թեհրանի հռետորաբանությունը այստեղ սակարկության համար է բանեցվում», - կարծիք հայտնեց փորձագետը:

Անդրադառնալով Հայաստան-Իրան տնտեսական համագործակցության ակտիվացման հնարավորություններին՝ Գոհար Իսկանդարյանը խոսեց Մեղրիի ՀԷԿ-ի շինարարության մասին: Առաջին ծրագիրը, որ համատեղ կարող է իրականացվել՝ Արաքս գետի վրա Մեղրիի ՀԷԿ-ի շինարարությունն է: Իրան-Հայաստան երկաթագծի կառուցման հեռանկարը փորձագետը համարում է մշուշոտ, քանի որ այն պահանջում է ահռելի միջոցների ներդրում կասկածելի տնտեսական նպատակահարմարության պայմաններում: «Ամեն դեպքում Հայաստանը շահած դուրս կգա Իրանի ապամեկուսացումից», - համոզմունք հայտնեց փորձագետը:

Այնուամենայնիվ Իրանի նկատմամբ պատժամիջոցների չեղարկումը կարող է մարտահրավեր լինել Հայաստանի համար: Հայ-իրանական հարաբերությունները պատջամիջոցներով մեկուսացված և հարևանների հետ բարիդրացիական հարաբերություններ փափագող Իրանի պարագայում մի նշանակություն ունեն, իսկ շրջափակումից դուրս գտնվող և նավթի համաշխարհային շուկա վերադարձած Իրանի պարագայում՝ մեկ այլ: «Շրջափակումից դուրս եկած Իրանն ինչ-որ առումով երկրորդական դերակատարություն կարող է հատկացնել Հայաստանի հետ ունեցած հարաբերությոններին, քանի որ օրինակ Հայաստանի հետ երկաթուղի ունենալու ծրագրերը Իրանի համար կարևոր էր ինչ-որ առումով մեկուսացումը հաղթահարելու համար», - պարզաբանեց Վարդան Ոսկանյանը:

Ամփոփելով քննարկումը՝ փորձագետները բարձր գնահատեցին Իրան-«վեցնյակ» համաձայնությանը կյանքի կոչման հավանականությունը փոխզիջման տարբերակով: «Իրանցիների համար ազգային արժանապատվության հարց է միջուկային ծրագիր ունեցող երկիր մնալու հարցը: Նրանք կպահեն այդ ստատուսը՝ հավանաբար կոմպենսացնելով միջուկային հզորությունների կրճատումը՝ տարածաշրջանում լրացուցիչ ազդեցություն ձեռք բերելով», - եզրափակեց Ոսկանյանը:  

Արշալույս Մղդեսյան, «Մեդիա կենտրոն» ծրագրի համակարգող-խմբագիր

Հեղինակի հետ կապվելու համար գրեք arshaluismghdesyan@pjc.am  հասցեին:

Տեսանյութ
Print Friendly and PDF
Այլ մամլո հաղորդագրություններ
Հանել դպրոցից «Հայոց եկեղեցու պատմություն» առարկան կամ վերախմբագրել դասագրքերը. թեժ բանավեճ
17.10.2018
12:00
Հոկտեմբերի 17-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ քննարկում «Հայոց եկեղեցու պատմություն» առարկան. անհրաժեշտություն, թե քարոզ» թեմայով:
«Հայաստանում ծնելիության մակարդակը նվազել է». ՄԱԿ-ի 2018թ. զեկույց
17.10.2018
11:00
ՀՀ բնակչությունը 2018թ. առաջին եռամսյակից սկսած նվազել է 10.000 մարդով:
Այս մասին հոկտեմբերի 17-ին Մեդիա կենտրոնում տեղի ունեցած մամլո ասուլիսին հայտարարեց ՄԱԿ-ի Բնակչության հիմնադրամի «Օժանդակություն բնակչության հարցերով քաղաքականությունների իրականացմանը» ծրագրի համակարգող Աննա Հովհաննիսյանը:
Օգտատերերի 97 տոկոսը կողմ է արտահերթ ընտրություններին
16.10.2018
11:24
Արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու վերաբերյալ ֆեյսբուքյան հարցման արդյունքներով օգտատերերի 90 տոկոսից ավելին ցանկանում են, որ արտահերթ ընտրությունները տեղի ունենան սույն թվականի դեկտեմբերին։
«Արդարությունն ինձ համար մեծագույն արժեք է». Էրիկ Բաբաջանյան՝ ուսանող, կինոօպերատոր
15.10.2018
11:59
Մեդիա կենտրոն նախագիծը սկսում է պատմությունների շարք, որտեղ ներկայացնելու ենք իրենց ոտնահարված իրավունքները վերականգնած և հիմնարար ազատությունների համար պայքարած մարդկանց:
Հայաստանում հոգեբուժական կենտրոնները վերակազմավորելու անհրաժեշտություն կա
10.10.2018
13:00
Հայաստանում, ըստ 2017 թ. պաշտոնական տվյալների, կա 52 հազար հոգեկան առողջության խնդիր ունեցող անձ, որը 3 տոկոս ավելի է համեմատած 2016 թ. տվյալների հետ:
Միանալ մեզ սոց․ ցանցերում
ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԳՐԱՆՑՈՒՄ
Ծառայություններ
Այսօր մեդիա կենտրոնում
Տեսանյութեր
Մամլո հաղորդագրություն
Հայաստան-Թուրքիա Միջոցառումներ