Նոր սահմանադրություն. ինչպե՞ս պայքարել մենաշնորհների դեմ
16.12.2015
13:00
Թեև նոր Սահմանադրության վերաբերյալ հիմնական քննարկումները և վեճերը ծավալվում էին պետական կառավարման մոդելի փոփոխության խնդրի շուրջ, այնուամենայնիվ Մայր օրենքն, ըստ իշխանության ներկայացուցիչների, էական ազդեցություն է ունենալու նաև երկրի տնտեսական միջավայրի, ավելի կոնկրետ՝ վերջինիս մրցակցային բաղադրիչի վրա: Այս ոլորտում Սահմանադրության փոփոխված տարբերակով առաջարկվում է տնտեսական մրցակցության քաղաքականության փոփոխություն:

Այժմ պետությունն ազատ մարցակցության ապահովմանը զուգընթաց, պետք է պայքարի նաև տնտեսական մենաշնորհների դեմ, ինչն իշխանության ներկայցուցիչները համարում են դրական քայլ: Իշխանության մոտեցման հետ համամիտ չեն ընդդիմության ներկայցուցիչները և տնտեսագետները՝ նշելով, որ մենշնորհների դեմ արդյունավետ պայքարի համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է քաղաքական կամք, ոչ թե սահմանադրական փոփոխություններ: Որպես օրինակ նրանք նշում են իրավիճակը այնպիսի ապրանքային շուկաներում, ինպիսիք են շաքարավազը կամ բանանը, որտեղ տարիներ շարունակ մեկ տնտեսվարող սուբյեկտ է գերիշխում, քանի որ այն ունի «մեծ ֆինանսական ռեսուրսներ և օգտվում է իշխանական լծակներից»:

Մոնոպոլիզացիան Հայաստանի տնտեսության ամենաարդիական խնդիրներից է, քանի որ այն հարվածում է գործարար միջավայրի «ողնաշարին»՝ մրցակցությանը բաղադրիչին բոլոր բացասական հետևանքներով: Համաշխարհային բանկի վերջին ուսումնասիրությունների համաձայն՝ Հայաստանը ԱՊՀ երկրների շարքում ունի ամենամոնոպոլիզացված տնտեսությունը: Ըստ պաշտոնական տվյալների՝ ապրանքային շուկայում շրջանառության մոտ 40% բաժին է ընկնում գերիշխող դիրք զբաղեցնող տնտեսվարող սուբեյկտներին: Գերիշխող է համարվում այն սուբյեկը, որը տիրապետում է շուկայի 30%-ին:

Գործող Սահմանդրությունը երաշխավորում է տնտեսական մրցակցությունը և շատ հպանցիկ անդրադարձ է կատարում մենաշնորհների խնդրին: Մենաշնորհներին և տնտեսական մրցակցության խնդրին վերաբերող դրույթները զետեղված են գործող սահմանադրության 33.1 և 59 հոդվածներում: «Պետությունը երաշխավորում է տնտեսական գործունեության ազատությունը և տնտեսական մրցակցությունը», - ասված է 59 հոդվածում: «Շուկայում մենաշնորհ կամ գերիշխող դիրքի չարաշահումը եւ անբարեխիղճ մրցակցությունն արգելվում են: Մրցակցության սահմանափակումը, մենաշնորհի հնարավոր տեսակները եւ դրանց թույլատրելի չափերը կարող են սահմանվել միայն օրենքով, եթե դա անհրաժեշտ է հանրության շահերի պաշտպանության համար», - ասված է  Սահմանադրության 33.1 հոդվածում:

Նոր Սահմնադրության մեջ, նշում է ԱԺ Տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահը, պատգամավոր Վարդան Այվազյանը, շեշտն ավելի շատ դրվում է «հակամենաշնորհային քաղաքականության վրա»: «Մրցակցության սահմանափակումը, մենաշնորհի հնարավոր տեսակները և դրանց թույլատրելի չափերը կարող են սահմանվել միայն օրենքով՝ հանրային շահերի պաշտպանության նպատակով: Շուկայում մենաշնորհ կամ գերիշխող դիրքի չարաշահումը, անբարեխիղճ մրցակցությունը և հակամրցակցային համաձայնություններն արգելվում են», - ասվում է նոր Սահմանադրության 59-րդ հոդվածում:

«Մեդիա կենտրոնում» դեկտեմբերի 16-ին Վարդան Այվազյանի, տնտեսական մեկնաբաններ Բաբկեն Թունյանի ու Հայ Գևորգյանի մասնակցությամբ տեղի ունեցավ քննարկում «Նոր Սահմանադրություն. տնտեսական մրցակցության ոլորտում քաղաքականության փոփոխության խնդիրներն ու հեռանկարները» թեմայով:

Բոլոր բանախոսները ֆիքսեցին, որ Հայաստանում մենաշնորհներ առկա են, սակայն նրանց տարաձայնություններն ակներև դարձան, երբ անդրադարձան մենաշնորհների դեմ պայքարի իրատեսական մեխանիզմների մշակմանը:

«Մինչև այժմ օբյերկիվ և սուբյեկտիվ հանգամանքներով պայմանավորված Հայաստանում ձևավորվել են մենաշնորհներ: Պատճառները տարբեր են՝ տնտեսական բլոկադա, շուկայի փոքրություն, պետական աջակցություն, ֆինանսական լծակներ, դեմպինգ, գերիշխող դիրքի չարաշահում և այլն: Գործող Սահմանադրությամբ և օրենսդրությամբ հնարավոր չէ արդյունավետ պայքարել մենաշնորհների դեմ, քանի որ օրենսդությամբ դրանք հստակ արգելված չեն և դժվար է ապացուցել, թե երբ է տեղի ունենում գերիշխող դիրքի չարաշահում», - հայտարարեց Վարդան Այվազյանը:

Նրան հակադարձեցին Բաբկեն Թունյանն ու Հայկ Գևորգյանը՝ մատնանշելով կոնկրետ օրինակներ: «Օրինակ՝ Մոսկվայում բանանն արժի 420 դրամ, մեծածախ գինը՝ 300 դրամ: Մեզ մոտ արժի 800 դրամ, այսինքն՝ երկու անգամ թանկ: Մեծածախ գնով  Երևան հասցնելուց հետո առավելագույնը  պետք է վաճառվի 550 դրամով»,- մանրամասնեց Հայկ Գևորգյան: Նրա կարծիքով, պատճառն այն է, որ Հայաստանում բանանի ներկրող է հանդիսանում մեկ տնտեսվարող սուբյեկտ՝ «Քեթրին» ընկերությունը, որը ըստ մամուլի տվյալների փոխկապակցված է Արդարադատության նախարարության ԴԱՀԿ ծառայության պետ Միհրան Պողոսյանի հետ: 

Համանման իրավիճակ է, ըստ Բաբնկեն Թունյանի, շաքարավազի շուկայում: «Այստեղ էլի մեկ ներկրող է: Բացի այդ օրենսդրություն և հարկային քաղաքականությունն այնպիսին է, որ ռաֆինացված շաքարի բյուրեղների ներկրումը և դրա հիման վրա շաքարի արտադրությունն ավելի ձեռնտու է, քան շաքարի ներկրումը: Այսինքն՝ անգամ, եթե ինչ-որ մեկը փորձի մտնել այդ ոլորտ և մրցակցային միջավայր ձևավորել, դա գործնականում հնարավոր չէ, քանի որ ռաֆինացված շաքարից շաքարավազ արտադրելու հնարավորություն ունի Հայաստանում միայն մեկ անձ՝ Սամվել Ալեքսանյանը», - նշեց բանախոսը:

Երկու բանախոսներն էլ հարց ուղղեցին պատգամավորին՝ նշելով. «Ինչո՞ւ բանանի և շաքարավազի շուկայում երկրորդ տնտեսվարող սուբյեկտ չի հայտնվում, սա չարաշահո՞ւմ չէ: Արդյոք, Տնտեսական մրցակցության պաշտպանության պետական հանձնաժողովը չպե՞տք է լրջորեն զբաղվի այս խնդրով»:

«Հստակ պատճառը չեմ կարող ասել, բայց այտեղ դուք չեք կարող օրենսդրությունից ելնելով մատնանշել, որ կա օրենքի խախտում կամ չարաշահում, քանի որ այդ մարդիկ ներկրում են ապրանք և վճարում մաքսատուրքեր», - հավելեց Վարդան Այվազյանը: «Նոր սահմանադրությամբ մենք առաջարկում են, որպեսզի բացի սահմանաված պետական մենաշնորհներից, այլ մենաշնորհներ չլինեն», - հավելեց նա:

Հարցին, թե ինչպես են իշխանությունները պատրաստվում պայքարել շաքարավազի, բանանի և այլ ապրանքային շուկաներում առկա մենաշնորհների դեմ, Այվազյանն արձագանքեց. «Մոտեցումները կարող են տարբեր լինել, այն պետք է դեռ սահմանվի օրենքով: Բայց տարբերակներից մեկն է ամերիկյան մոդելը: ԱՄՆ-ում Մայքրոսոֆթ ընկերության մենաշնորհի խնդիրը լուծվեց՝ այն բաժանելով տարբեր ընկերությունների», - եզրափակեց նա:

Արշալույս Մղդեսյան, «Մեդիա կենտրոն» ծրագրի համակարգող-խմբագիր

Հեղինակի հետ կապվելու համար գրեք arshaluismghdesyan@pjc.am  հասցեին:

 

Տեսանյութ
Print Friendly and PDF
Այլ մամլո հաղորդագրություններ
«Թավշյա զրույց» Հրաչյա Հակոբյանի հետ
22.06.2018
16:00
ԱԺ «Ելք» խմբակցության պատգամավոր, «թավշյա հեղափոխության» ակտիվ մասնակից Հրաչյա Հակոբյանի կարծիքով այսօր բավականին խորը արմատներ են դրվում, որպեսզի հասարակությունը պատրաստվի գնալու ազատ և արդար ընտրությունների:
«Երկրապահ կամավորական միություն. անհրաժե՞շտ կառույց Հայաստանի համար, թե՞ ոչ»
20.06.2018
12:30
Հունիսի 20-ին Մեդիա կենտրոնում քննարկում էր ՙԵԿՄ-ն անհրաժե՞շտ կառույց է, թե՞ ոչ՚ թեմայով: Քննարկման ինֆորմացիոն առիթը ԱԱԾ-ի խուզարկությունն էր գեներալ Մանվել Գրիգորյանի առանձնատանը, որտեղ հայտնաբերվել էր ապօրինի զենք-զինամթերք, ապրիլյան պատերազմի օրերին առաջնագիծ ուղարկած օգնությունը, զինվորների համար նախատեսված սննուն, դեղորայք, հիգիենայի պարագաներ:
Մանվել Գրիգորյանը որպես բացառությու՞ն, թե՞ օրինաչափություն. ամենաթողության պատճառները
20.06.2018
11:00
Հունիսի 20-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ քննարկում «Մանվել Գրիգորյանը որպես բացառությու՞ն, թե՞ օրինաչափություն. ամենաթողության պատճառները» թեմայով։
Հարցազրույց-ասուլիս Անդրիաս Ղուկասյանի հետ
18.06.2018
11:00
Հունիսի 18-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ հարցազրույց-ասուլիս հասարակական, քաղաքական գործիչ Անդրիաս Ղուկասյանի հետ «Քաղբանտարկյալների պայմանական ազատում և ներքաղաքական զարգացումներ թավշյա հեղափոխությունից հետո» թեմայով։
«2017-2018 թթ. պետական գնումների համակարգի մոնիտորինգի արդյունքները»
15.06.2018
12:00
«Հանրային քաղաքականության հետազոտությունների ազգային կենտրոն» ՀԿ-ի նախագահ, տնտեսագետ Արտակ Մանուկյանը հունիսի 15-ին «Մեդիա կենտրոնում» ներկայացրեց 2017-2018 թթ. պետական գնումների համակարգի մոնիտորինգի արդյունքները:
Միանալ մեզ սոց․ ցանցերում
ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԳՐԱՆՑՈՒՄ
Ծառայություններ
Տեսանյութեր
Հայաստան-Թուրքիա Միջոցառումներ