Սահմանադրական բարեփոխումները Հայաստանում. առկա խնիրներն ու հարևան Վրաստանի փորձը
24.07.2015
12:00
Հայաստանում կառավարման խորհրդարանական համակարգին անցումը, ինչը նախատեսված է սահմանադրական բարեփոխումների նախագծի նախնական տարբերակում, ժողովարդավարության զարգացման տեսնակյունից դրական է այնքանով, որ նախատեսում է կառավարման կոլեգիալ մոդելի ներդրում:

Այնուամենայնիվ առաջարկվող համակարգը հեռու չէ թերություներից, քանի որ հստակ հակակշիռների բացակայության պայմաններում, այն կարող է վերածվել «սուպերմեծամասնական» համակարգի: Այդ մասին «Մեդիա կենտրոնում» կայացած քննարկմանը, վերլուծելով վերջերս հրապարակված սահամանդրական բարեփոխումների նախագծի նախնական տարբերակը, հայտարարեցին փորձագետները: 

ՀՀ նախագահի նախաձեռնությամբ ձևավորված սահմանադրական բարեփոխումների մասնագիտական հանձնաժողովը վերջերս հրապարակեց սահմանադրական փոփոխությունների 1-7 գլուխների նախագծի նախնական տարբերակը: Այն բուռն քննարկումների և մեկնաբանությունների առիթ դարձավ ինչպես սոցիալական ցանցերում, այնպես էլ հանրության շրջանում փորձագետների կողմից: 

Ըստ ներկայացված նախագծի՝ Հայաստանում կառավարման ձևաչափը պետք է փոխվի: Նախատեսված է անցում գործող կիսանախագահականից խորհրդարանական համակարգի: Ազգային ժողովը կազմվելու է առնվազն 101 պատգամավորից: ԱԺ-ն ընտրվելու է համամասնական ընտրակարգով 5 տարի ժամկետով: ԱԺ ընտրություններին հաղթած կուսակցությունը, ով ունի «կայուն մեծամասնություն» օրենսդիրում, կազմելու է կառավարություն և ներկայացնելու է վարչապետի թեկնածու: Եթե ընտրությունների արդյունքում որևէ կուսակացություն չի ստացել խորհրդարանական տեղերի մեծամասնությունը, ապա ձայների գերակշիռ մասը ստացած երկու քաղաքական ուժերը գնում են ընտրությունների երկրորդ փուլ՝ «կայուն մեծամասնություն» ձևավորելու համար:

Նախագծով էականորեն կրճատվում է նախագահի լիազորությունները: Նա ավելի շատ սիմվոլիկ դերակատարում է ունենալու: Անգամ օժտված չի լինելու վետոյի իրավունքով, ընտրվելու է անուղղակի՝ ընտրիչերի կողմից 7 տարի պաշտոնավարման ժամկետով։ Այս փոփոխությունները պետք է հաստատվեն հանրաքվեի միջոցով:  

Թեև խորհրդարանական համակարգը նպաստում է կառավարման կոլեգիալ համակարգի ներդրմանը, սակայն հստակ հակակշիռների բացակայության և «կայուն մեծասանության» եզրույթի ներդրման պայամաններում, այն կարող է վերածվել վատ վերհսկվող միակուսակցական կառավարման: Այդ մասին հայտարարեց միջազգային իրավունքի մասնագետ Արա Ղազարյանը:

Հատկանշական է, որ երբ մասնագիտական հանձնաժողովը ամիսներ առաջ նախագահ Սերժ Սարգսյանին ներկայացրեց սահմանադրական բարեփոխումների հայեցակարգի նախագիծը, երկրի ղեկավարը նշեց, որ խորհրդարանական համակարգին անցնելու վերաբերյալ մտահոգություններ ունի: Այդ ժամանակ դեռևս քննարկվում էր երկու տարբերակ՝ գործող կիսանախագահական համակարգի բարեփոխում կամ խորհրդարանական մոդելին անցում: Այնուհետև նշվեց, որ նախագահի մատահոգությունների պատասխանը տրված է, և հանձնաժողովն աշխատելու է խարհրդարանական մոդելի մշակման վրա: Իսկ երբ հրապարակվեց սահմանադրության փոփոխություների նախագծի առաջին յոթ գլուխների նախնական տարբերակը, այնտեղ հայտնվեց «կայուն մեծամասնություն» եզրույթը:  

Պատերազմի և խաղաղության լուսաբանման ինստիտուտի հայաստանյան գրասենյակի և Հանրային լրագրության ակումբի Մեդիա կենտրոն նախագծի  նախաձեռնությամբ հուլիսի 24-ին տեղի ունեցավ «Սահմանադրական փոփոխությունների գործընթացը Հայաստանում եւ Վրաստանի փորձը» խորագրով  քննարկում: Քննարկմանը Հայաստանից մասնակցում էին փորձագետներ Արա Ղազարյանը և Հովհաննես Գալստյանը: Վրաստանի փորձը, որտեղ արդեն մի քանի տարի է տեղի ունեցել անցում խառը խորհրդարանական համակարգի, ներկայացրեց (տեսազանգի միջոցով) Վրաստանի Երիտասարդ իրավաբանների ասոցիացիայի փորձագետ Գիորգի Գոցիրիձեն: 

Հանրային քաղաքականության, վերլուծության և երկխոսության ինստիտուտի փորձագետ, քաղաքագետ Հովհաննես Գալստյանն ի սկբանե նշեց, որ ի տարբերություն Վրաստանի, որտեղ բարեփոխումների գործընթացը նախաձեռնվեց մասսայական քաղաքական դժգոհություններից հետո, Հայաստանում սահմանադրկան փոփոխությունների հանրային պահանջ չկա: Գալստյանի խոսքերը հաստատում են նաև սոցիոլագիական հարցումները:

Ըստ APR Group «Հասարակական հետազոտությունների առաջատար խումբի» իրականացրած հետազոտության՝ Հայաստանի բնակչության մոտ 60%-ը չի աջակցում սահամանդրական բարեփոխումների գործընթացին:

Սահմանադրությունը, նշում է քաղաքագետը, առաջին հերթին քաղաքական փաստաթուղթ է, որի ընդունման լեգիտիմությունը ու գործելու արդյունավետությունը կախված է ոչ թե ֆորմալ ընթացակարգերից, այլ քաղաքական ուժերի հավասարակշռությունից և հանրային տրամադրություններից:

«Հանրությունն այս գործընթացին չի աջակցում և չի մասնակցում, իսկ քաղաքական դաշտում մենք այժմ ունենք (Հայաստանի հանրապետական կուսակցության) մենիշխանություն: Այս պայմաններում ինձ համար կասկածելի են նման փոփոխություններով ավելի ժողովրդավար դառնալու շարժառիթները», - կարծիք հայտնեց Գալստյանը:

Իրավիճակը Հայաստանում էականորեն Վրաստանից տարբերվելու է, եթե այնուամենայնիվ ՀՀ-ում ևս հաստատվեն խորհրդարանական կառավարման կարգեր:

Վրաստանում, նշում է Գիորգի Գոցիրիձեն, խորհրդարանի ձևավորման գործընթացում չկա «կայուն մեծամասնության» սկզբունքը:

«Խորհրդարանը ձևավորվում է ընտություններին մասնակից քաղաքական ուժերի կողմից՝ համամասնական և մեծամասնական ընտրակարգով: Խորհրդարան անցած քաղաքական ուժերը, եթե անգամ նրանցից որևէ մեկը չի ստացել ձայների մեծամասնությունը, սկսում են բանակցել կոալիցիոն կառավարություն ձևավորելու և վարչապետ նշանակելու հարցում: Եթե նրանք չեն կարողանում համաձայնության գալ որոշակի ժամանակհատվածում, ապա նախագահն իրավունք ունի ցրել խորհրդարանը և նոր ընտրություններ նշանակել», - ասաց վրաստանցի փորձագետը:

Վրաստանում, թեև նախագահի լիազորությունները բավականին կրճատվել են, այնուամենայնիվ, նա օժտված է առաջնային մանդատով, քանի որ ընտրվում է ուղղակի ընտրությունների միջոցով և ունի վետոյի իրավունք: «Վրաստանի նախագահն ունի վետոյի իրավունք, կարող է քաղաքացիություն շնորհել և այլն: Սակայն Վրաստանի դեպքում խնդիր է ուժերի հավասարակշռությունը: Խորհրդարանում մեծամասնություն ունի մեկ քաղաքական ուժ՝ «Վրացական երազանքը», ոըը ձևավորել է նաև կառավարություն: Նախագահը ևս հանդիսանում է այդ ուժի ներկայացուցիչը», - ասաց Գոցիրիձեն:  

Վրաստանի Սահմանադրությամբ հստակեցված չէ նախագահի և վարչապետի լիազորություններն արտաքին քաղաքականության հարցերում՝ ով պետք է երկիրը ներկայացնի այս կամ այն միջազգային միջացառմանը և ստորագրի միջազգային պայմանագրեր:

«Նման իրավիճակի ականատես եղանք, երբ վեճեր էին ընթանում՝ նախագահը, թե՞ վարչապետը պետք է ստորագրի Եվրամիության հետ Ասոցիացիայի համաձայնագիրը: Այնուամենայնիվ համաձայնագիրը սոտրագրեց վարչապետը», - հիշեցրեց վրաստանցի փորձագետը:

Հայաստանցի փորձագետները համաձայնեցին, որ Վրաստանի Սահամանադությամբ նախատեսված խորհրդարանական համակարգում ավելի հստակ են նշված հակակշիռները:

«Նման մեխզանիզմենրի բացակայության պայմաններում Հայաստանում կարող է ձևավորվել «սուպերմեծամասնական» համակարգ», - նշեց Գալստյանը:

Նրա խոսքով, եթե համեմատական տարվի Վրաստանում և Հայաստանում անգամ սահամանադրական բարեփոխումների գործընթացների միջև, ապա այստեղ ևս ակնառու են տարբերությունները:

«Եթե Վրաստանում սահամանդրական փոփոխությունները նախաձեռնվեցին այն ժամանակ նախագահ Միխեիլ Սահակաշվիլիի դեմ ընդդիմության մասսայական դժգոհություններից հետո, ապա Հայաստանում մենք սահմանադրական փոփոխությունների մասնագիտական հանձնաժողովի ձևավորման մասին իմացանք հանկարծակի: Եթե Վրաստանում բարեփոխումների հանձնաժողովում փորձագետներից բացի ներկայացված էին ընդդիմության և իշխանության ներյացուցիչները, ապա Հայաստանում այն գեթե ամբողջությամբ բաղկացած է մեկ քաղաքական ուժի ներկայացուցիչներից: Եթե Վրաստանում բարեփոխումների հանձնաժողովում որոշումները կայացվում էին ձայների 2/3-ով, ապա Հայաստանում այդ գործընթացը փակ է, և պարզ չէ, թե ինչպես են որոշումները կայացվում», - եզրափակեց  Գալստյանը:

   ԱրշալույսՄղդեսյան, «Մեդիակենտրոն» ծրագրիհամակարգող-խմբագիր

 Հեղինակի հետ կապվելու համար գրեք arshaluismghdesyan@pjc.am  հասցեին:

 

Տեսանյութ
Print Friendly and PDF
Այլ մամլո հաղորդագրություններ
«Արամի 23. խոստումներ, որոնք չկատարվեցին»
24.12.2018
12:00
Մեդիա կենտրոնում, դեկտեմբերի 24-ին տեղի ունեցավ քննարկում «Արամի 23. խոստումներ, որոնք չկատարվեցին» թեմայով:
Բռնությունը ՄԻԱՎ-ով ապրող կանանց նկատմամբ» հետազոտության արդյունքները
24.12.2018
11:00
Դեկտեմբերի 21-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ մամուլի ասուլիս, որի ընթացքում ներկայացվեց «Բռնությունը ՄԻԱՎ-ով ապրող կանանց նկատմամբ» հետազոտության արդյունքները:
«Սոցիալական քաղաքականություն. աղքատությու՞ն, թե՞ արդարություն. ի՞նչ ճանապարհ կընտրի Հայաստանը»
21.12.2018
12:00
Մեդիա կենտրոնում, դեկտեմբերի 21-ին տեղի ունեցավ քննարկում՝ «Սոցիալական քաղաքականություն. աղքատությու՞ն, թե՞ արդարություն. ի՞նչ ճանապարհ կընտրի Հայաստանը» թեմայով:
Բարձր մակարդակով ստացվում է խոսել Ռուսաստանի հետ, սակայն ավելի ցածր մակարդակում բարդություններ կան
21.12.2018
11:00
Չեմ կասկածում, երբ Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ մենք ՌԴ-ի հետ որևէ խնդիր չունենք, սակայն սա, ասես, իր անձնական ուղիղ կապի մակարդակն է, մնացած բոլոր դաշտերում, երևի թե, կան բացթողումներ, որոնք տարբեր հարցադրումների հիմք են հանդիսանում։
«Մշակութային ոլորտի խնդիրներն ու ակնկալվող բարեփոխումները. 2018թ. ամփոփում»
20.12.2018
12:00
Դեկտեմբերի 20-ին Մեդիա կենտրոնում տեղի ունեցավ քննարկում՝ «Մշակութային ոլորտի խնդիրներն ու ակնկալվող բարեփոխումները. 2018թ. ամփոփում» թեմայով:
Միանալ մեզ սոց․ ցանցերում
ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԳՐԱՆՑՈՒՄ
Ծառայություններ
Տեսանյութեր
Մամլո հաղորդագրություն
Հայաստան-Թուրքիա Միջոցառումներ