Ցմահ դատապարտյալների խնդիրները
22.05.2013
12:00
Մայիսի 22-ին` ժամը 12:00-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ քննարկում-ասուլիս «Հայաստանում ցմահ դատապարտյալների գործերի ու պատժաչափերի վերանայման, ներման ու համաներման նախադեպի բացակայությունը» թեմայով:

Բանախոսներն էին Հայաստանի հելսինկյան կոմիտեի նախագահ Ավետիք Իշխանյանը, Մարդու իրավունքների պաշտպանի խորհրդական Երանուհի Թումանյանցը,  լրագրող  Զարուհի Մեջլումյանը, ցմահ դատապարտյալների հարցերով քաղաքացիական նախաձեռնության անդամ  Զարուհի Մուրադյանը  եւ  հայագետ, կինոգետ Արծվի Բախչինյանը:

Իշխանյանի համոզմամբ՝ ցմահ դատապարտվածներին Հայաստանի իշխանությունները համարում են կորած մարդիկ՝ թույլ չտալով, որ հույս ունենան: Դատապարտյալները չեն կարողանում օգտվել տեղական ու միջազգային օրենքներով սահմանված իրենց իրավունքներից, որոնցից մեկը պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակումն է պատիժը կրելուց 20 տարի անց:

Իշխանյանը նշում է, որ ամենամեծ օրենսդրական բացթողումներից մեկն այն է, որ ցմահ բանտարկության են դատապարտում անչափահաս երիտասարդների:

«Գագիկ Ջհանգիրյանն ասաց, որ դեմ է 18-21 տարիքային շեմը բարձրացնելուն, որովհետև, իր կարծիքով, այդ դեպքում բանակային հանցագործությունները կշատանան: Սա պատժող մարդու հոգեբանություն է՝ հատուկ ստալինյան ժամանակներին»,- ասաց Իշխանյանը:  

18-21 տարեկան հանցագործների հանդեպ ցմահ բանտարկություն կիրառելը շատ խիստ պատիժ են համարում նաեւ Մարդու իրավունքների պաշտպանի գրասենյակի աշխատակիցները:

«Ողջ աշխարհում այս տարիքի անձինք դեռևս անչափահաս են համարվում: Այս խնդրի վերաբերյալ մեր առաջարկներն Ազգային ժողովում կքննարկվեն 2014-ին: Սկսվելու են նաեւ աշխատանքներ ընդհանուր գործերի վերանայման ուղղությամբ, որից հետո մարդու իրավունքների պաշտպանը հանդես կգա նախաձեռնությամբ»,-հայտնեց Մարդու իրավունքների պաշտպանի խորհրդական Երանուհի Թումանյանցը:

Լրագրող Զարուհի Մեջլումյանը հայտնում է, որ 22 անձ ցմահ բանտարկության է դատապարտվել 18-21 տարեկանում, նրանցից 15-ը զինվորական են եղել:

«Այլ երկրներում դատապարտյալները կարող են պահանջել վերանայել իրենց գործերը ու անցկացնել հատուկ ԴՆԹ թեստ, որը Հայաստանում իրականացնել հնարավոր չէր, քանի որ իրեղեն ապացույցները ոչնչացնում են: Մեր քաղաքացիական նախաձեռնության ջանքերով ընդունվեց օրենք, ըստ որի արգելվում է վերացնել կյանքի դեմ ուղղված հանցագործության իրեղեն ապացույցները: Սա ես համարում եմ մեծագույն հաղթանակ: Այժմ հիմնադրում ենք մի նոր ՀԿ, որը զբաղվելու է ԴՆԹ թեստերի կիրառման հարցերով»,- ասաց Մեջլումյանը: 

Զարուհի Մուրադյանը ավելացրեց, որ ժամանակին իրենց նախաձեռնող խումբը խնդրագրերով էր դիմում օրենսդիր մարմիններին, բայց այդպես էլ որևէ արձագանք չստանալով, պարզ դարձավ, որ օրենսդրական նախագծերով հանդես գալն ավելի ճիշտ է:

Մի քանի օր առաջ լույս է տեսել ցմահ դատապարտյալ Մհեր Ենոքյանի «Զուգահեռ աշխարհներ» գիրքը, որի հասույթը ուղղվելու է վերջինիս կրթությանը: Արծվի Բախչինյանը համոզված է, որ  Ենոքյանը դարձել Հայաստանի ցմահ բանտարկյալի հավաքական կերպար, իսկ գիրքը ներկայացնում է ոչ միայն իր, այլ բոլոր ցմահ դատապարտվածների ճակատագիրը:

Ասուլիսի ընթացքում բանախոսները ներկայացրեցին իրենց պահանջները նաեւ հայտարարության տեսքով, որն ուղղված է ՀՀ նախագահին, ՀՀ Ազգային ժողովին եւ ՀՀ արդարադատության նախարարությանը: Ստորեւ ներկայացնում ենք հայտարարությունը:

Հայտարարություն

Հայաստանում ազատազրկվածները,  մասնավորաբար՝ ցմահ դատապարտյալները շարունակում են անտեսված մնալ. չկա ցմահ դատապարտյալների գործերի ու պատժաչափերի վերանայում, ներման ու համաներման նախադեպ:

1. Ըստ օրենքի, 20 տարի պատիժը կրելուց հետո ցմահ դատապարտյալները պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակման իրավունք ունեն: Պատժի 20 տարվա շեմն առաջինը հատել էր 1991 թ-ին մահապատժի դատապարտված Մանուկ Սեմերջյանը, սակայն դատարանը մերժել էր նրան` տուժող կողմին վճարվելիք տույժը չմարելու պատճառաբանությամբ: Դատարանը հաշվի չառավ նաև այն, որ Սեմերջյանը 20 տարիներին չէր ունեցել որևէ խախտում: Անտեսվեց նաև այն, որ դատապարտյալը երկու անգամ տարել էր ծանր վիրահատություն: Պատժի 21 տարին լրանալուց հետո ընդամենը բավարարվեցին` նրան  կիսափակ ռեժիմային ՔԿՀ տեղափոխելով: Մի քանի ամիս անց՝ 2012 թ-ի դեկտեմբերին, նա մահացավ:

Մանուկ Սեմերջյանից հետո պատժի կրման 20-ամյա շեմը, ըստ ՔԿՎ-ից ստացված տեղեկատվության, հատել է ևս 3 ցմահ դատապարտյալ, սակայն 2-ի վերաբերյալ ՔԿՀ վարչական հանձնաժողովը մերժել է պայմանական վաղաժամկետ ազատման միջնորդագիր ներկայացնել: Պատճառաբանությունը նույնն է` մարված չեն տույժ հանդիսացող գումարները: Երրորդի դեպքում նույն հանձնաժողովը որոշում է կայացրել հարցի քննարկումը հետաձգել:  Ցմահ դատապարտյալները չունեն սեփական գումար վաստակելու հնարավորություն, ուստի հարց է առաջանում՝ ինչ միջոցներից նրանք պետք է վճարեն գումարները: Հետևաբար, հասարակություն վերադառնալու, ուղղվելու, վարքում դրական տեղաշարժեր դրսևորելու որևէ ազդակ չունեն այս մարդիկ: Ավելին` ահազանգեր ենք ստանում նրանց հուսահատ վիճակի մասին:

2. ԱԺ քառօրյա են ընդգրկվել Քրեական և Քրեակատարողական օրենսգրքերում փոփոխություններ կատարելու նախագծեր, որոնցով նախատեսվում է ցմահ դատապարտյալների փակ ռեժիմի փոխարինումը կիսափակի 15 տարի պատիժը կրելուց հետո, ներկայիս՝ 20 տարվա փոխարեն: Սա մենք դրական քայլ ենք համարում, քանի որ կիսափակ, այնուհետև նաև կիսաբաց ռեժիմ անցնելուց հետո, անձը ադապտացվում է նաև պայմանական վաղաժամկետ ազատ արձակման համար: Մանուկ Սեմերջյանից հետո, թեպետ ևս մի քանի դատապարտյալներ են անցել պատժի 20 տարվա շեմը, այդուհանդերձ դեռ շարունակում են փակ ռեժիմում գտնվել, ինչը ենթադրում է առնվազն 23 ժամ անցկացնել խցում փակված: Այսինքն՝ ռեժիմների փոփոխման համակարգը Հայաստանում չի գործում, մինչդեռ այն լայնորեն է կիրառվում քաղաքակիրթ երկրներում: Լիահույս ենք, որ օրենքի ընդունումից հետո 15 տարի փակ ռեժիմում գտնվող ցմահ դատապարտյալները կտեղափոխվեն գաղութներ:

3. 2012 թ-ի նոյեմբերի 21-22-ը Երևանում կայացած  <Ցմահ դատապարտյալների խնդիրները> թեմայով միջազգային համաժողովի արդյունքում մշակված օրենսդրական  առաջարկների համաձայն, ՀՀ մարդու իրավունքների պաշտպան Կարեն Անդրեասյանը ԱԺ ներկայացեց ցմահ դատապարտյալների վիճակը բարելավող մի շարք առաջարկներ, մշակվեցին օրենքների նախագծեր, սակայն դրանք հավանության չարժանացան Կառավարության կողմից: Իսկ պատճառաբանությունն այն էր, որ մշակման փուլում է Քրեական օրենսգրքի նոր հայեցակարգը, ուստի կառավարությունը հորդորում է օրենսդրին այդ օրենսգրքում փոփոխություններ անելու նախաձեռնություններով հանդես չգալ:

4. Չեն գործում նաև պատժի կրման տարբերակված մոտեցումներ՝   ելնելով դատապարտյալի անձից, արարքը կատարելու պահին նրա տարիքից, նախկինում դատվածություն ունենալ-չունենալուց և այլն:

 5. Ցմահ դատապարտյալների ներման խնդրագրերը մնում են անպատասխան:

 Կոչ ենք անում ՀՀ իշխանություններին անդրադառնալ  ցմահ դատապարտյալների խնդիրներին՝ օրենսդրական փոփոխությունների, պատժից վաղաժամկետ ազատման, ռեժիմների փոփոխման, պատժաչափերի կամ վիճելի գործերի վերանայման, ներման կամ համաներման միջոցներով:

 Հայաստանի հելսինկյան կոմիտե,

Ցմահ դատապարտյալների հարցերով զբաղվող քաղաքացիական նախաձեռնություն

Լուսանկարներ
Տեսանյութ
Print Friendly and PDF
Այլ մամլո հաղորդագրություններ
«Թավշյա զրույցներ» հեղափոխության դեմքերի հետ
25.05.2018
17:00
Մայիսի 25-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ հանդիպում թավշյա հեղափոխության ակտիվ դերակատար, «Իմ քայլը» նախաձեռնության անդամ, ԱԺ «Ելք» խմբակցության պատգամավոր Լենա Նազարյանի հետ:
Քաղաքացիական հասարակության դերը հետհեղափոխական Հայաստանում
25.05.2018
12:00
Մայիսի 25-ին Մեդիա կենտրոնում տեղի ունեցավ քննարկում «Քաղաքացիական հասարակության դերը հետհեղափոխական Հայաստանում» թեմայով:
«Վարորդներին որոշ խախտումների դեպքում չտուգանելու և տուգանքների համաներման հնարավոր ազդեցությունն ու հետևանքները»
24.05.2018
11:00
ՀՀ ոստիկանությունը մայիսի 23-ից փոփոխություն է իրականացնում ճանապարհային երթևեկության կանոնների խախտումներով վարչական պատասխանատվության քաղաքականության մեջ:
«Գործարկվում է «Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կարգավորում»-ը. ինչպիսի՞ փոփոխություններ են սպասվում»
23.05.2018
12:00
Մայիսի 23-ին «Մեդիա կենտրոնում» տեղի ունեցավ քննարկում «Գործարկվում է «Տվյալների պաշտպանության ընդհանուր կարգավորում»-ը. ինչպիսի՞ փոփոխություններ են սպասվում» թեմայով:

«Բնապահպանության խնդիրներն ու ռիսկերը. առաջարկներ ուղղված նոր կառավարությանը»
22.05.2018
11:00
Բնապահպանության ոլորտում առկա խնդիրների, լուծումների և նոր կառավարությանն ուղղված իրենց առաջարկների մասին մայիսի 22-ին Մեդիա կենտրոնում տեղի ունեցած քննարկմանը բարձրաձայնեցին բնապահպանները:
Միանալ մեզ սոց․ ցանցերում
ՄԻՋՈՑԱՌՈՒՄՆԵՐԻ ԳՐԱՆՑՈՒՄ
Ծառայություններ
Տեսանյութեր
Մամլո հաղորդագրություն
Հայաստան-Թուրքիա Միջոցառումներ